GERRA HOTZA: 1962 – 1975
   

 

 

Goian 2 irudi dauzkaguz. Lehenengoan, Estate Batuetan eginda dago 1962an, bertan Estatu Batuetako biztanleak Vietnameko gerraren aurka manifestatzen dira. Et abigarren irudian, Txinan 1962an zegoen kartel bat da, kartel horretan Estatu Batuarren aurka egiten dute.   1962an, SESB aliatu bat zuen Estatu Batuen ondoan: Kuba.  Kubako misislen krisia gatazka nagusietako bat izan zen. CIAren eta EEBBko departamentuaren laguntzarekin, atzerritutako kubatar batzuk Cochinos Badian lehorrerotu ziren Fidel Castro agintetik kentzeko asmoz. 1962an, sobietarrak Estatu Batuen erdi-erdira seinalatzen zuten misilak ipintzen hasi ziren Kuban. Lehenbiziko aldiz, sobietarren base nuklearrak Estatu Batuekin hamarka kilometroara besterik ez zeuden. Estatu Batuetako Segurtasun Kontseilu Nazionalak hiru aukera aztertu zituen: bonbardatzea, lehorreratzea edo uhartea blokeatzea. Azkenik, Kennedy presidenteak hirugarren aukera hautatu zuen. Bi superpotentzien arteko harremanak tentsiorik gonerera iritis ziren, eta holokausto nuklearraren beldurra mundu osora hedatu zen. Azkenean, Krustxevek atzera egin eta kubara arma nucleares beteta zihoazen gerraontziei itzultzeko agindua eman zien.   1963an, Washinton eta Moskuren arteko telefono gorri ezaguna ezarri zuten, hau da, bi superpotentzietako buruziagien arteko komunikazio sistema zuzena, krisi egoerei irtenbide negoziatuak aurkitzeko.    amaitzeko   

GERRA HOTZA: 1962 – 1975
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Goian 2 irudi dauzkaguz. Lehenengoan, Estate Batuetan eginda dago 1962an, bertan Estatu Batuetako biztanleak Vietnameko gerraren aurka manifestatzen dira. Et abigarren irudian, Txinan 1962an zegoen kartel bat da, kartel horretan Estatu Batuarren aurka egiten dute.  

1962an, SESB aliatu bat zuen Estatu Batuen ondoan: Kuba.  Kubako misislen krisia gatazka nagusietako bat izan zen. CIAren eta EEBBko departamentuaren laguntzarekin, atzerritutako kubatar batzuk Cochinos Badian lehorrerotu ziren Fidel Castro agintetik kentzeko asmoz. 1962an, sobietarrak Estatu Batuen erdi-erdira seinalatzen zuten misilak ipintzen hasi ziren Kuban. Lehenbiziko aldiz, sobietarren base nuklearrak Estatu Batuekin hamarka kilometroara besterik ez zeuden. Estatu Batuetako Segurtasun Kontseilu Nazionalak hiru aukera aztertu zituen: bonbardatzea, lehorreratzea edo uhartea blokeatzea. Azkenik, Kennedy presidenteak hirugarren aukera hautatu zuen. Bi superpotentzien arteko harremanak tentsiorik gonerera iritis ziren, eta holokausto nuklearraren beldurra mundu osora hedatu zen. Azkenean, Krustxevek atzera egin eta kubara arma nucleares beteta zihoazen gerraontziei itzultzeko agindua eman zien.  

1963an, Washinton eta Moskuren arteko telefono gorri ezaguna ezarri zuten, hau da, bi superpotentzietako buruziagien arteko komunikazio sistema zuzena, krisi egoerei irtenbide negoziatuak aurkitzeko. 

 

amaitzeko 

 

GERRA HOTZA. BLOKE BERRIEN BANAKETA

GERRA HOTZA. BLOKE BERRIEN ZATIKETA

 


  MAPAREN IDENTIFIKAZIOA 

MAPAREN PUNTU GARRANTZITSUAK:  

 Legendan 2 kolore ezberdin agertzen dira: rosaz estatu batuak eta bere aliatuak, eta laranjaz aliatu komunistak. Gainera, gatazka garrantzitsuenak egon ziren lurraldeak bonba edo leherketa baten marrazkiarekin irudikatzen du. Mapa barruan laukitxo batzuk daude data eta toki garrantzitsuak adieraziz.                                                                                    

IRUZKINA 

 1945 eta 1989 bitarteko nazioarteko harremanak zehazten ditu gerra hotzak. Bigarren Mundu Gerraren ondoren, Estatu Batuak eta Sobietar Batasuna, etengabeko tentsio dinamikan sartu ziren. Handik gutxira mundu osora zabaldu zen. Tentsio goreneko uneak tokian tokiko gatazken bidez gainditu ziren. Garai horretan, etsaiaren aurkako etengabeko estrategiak indartu ziren: mehatxu militar iraunkorra, norgehiagoka ideologikoa eta gerra ekonomikoa.  Estatu Batuentzat Irango eta Greziako auziek agerian uzten zuen britainiarren ahultasuna, eta Europa osoa Moskuren eraginpean eror zitekeen susmoa indartzen zuen. Horrela hasi zen muturren arteko liskarra.Egoera 1949ko Alemaniaren krisiarekin okertu zen erabat.Jaltako eta Potsdameko Itunetan Alemania militarki zatitu zuten Frantzia, Estatu Batuak, Britain Handia eta Sobietar Batasunaren artean. Berlin sobietarren aldean zegoen.   

  ( amaitzeko)

9. unitate. Gerra arteko ekonomia

21. DOKUMENTUA                                                                                    217.or ALEMANIAKO, FRANTZIAKO, ERRESUMA BATUKO ETA ESTATU BATUETAKO INDUSTRIA EKOIZPENAREN ALDERAKETA. Irudian industria ekoizpenaren alderaketa agertzen zaigu. 4 herrialdeen industria ekoizpena azaltzen da: Alemania, Frantzia, Erresuma Batua eta Estatu Batuak. Britain Handia: 20ko hamarkadan geldialdi ekonomikoa izan zen. Horren erantzule nagusia  “city “-a izan zen. 1927an, esportazio industrilek ikaragarri egin zuen behera. Liberaren defentsak política deflazionista ekarri zuen eta horren ondorioz, beste economía industrializatuetan baino langabezia handiagoa sortu zen. Liberaren eta dolarraren arteko lehia gerra garaiko desegonkortasun ekonomikoaren adierazle nagusietako bat izan zen.  Ustekabean, 1929ko urritik aurrera, gorako joera hartu zuen New Yorkeko burtsak: eskaria kasi hutsa izanda ere, balioen salmenta ia 13 milio akzioetara igo zen, eta urriaren 26an, 16 milioiko balioan jarri ziren merkatuan. Finantza sistemak zatitu egin ziren, eta hainbat enpresa komertzial eta industrial hondamendira joan ziren, prezioak asko merkatu ziren. Frantzia: Bost oztopo zuen: gerran izandako triskantzak, berregokitzeko zailtasunak, político kementsu baten oinarriak zehazteko adostasunik eza, frankoren ezengonkortasuna eta berregituraketa gauzatzeko lehen urratsa alemanei ordainaraztea zela pentsatzea. Horregatik ezin izan zen economía frantsesa guztiz normaldu, baina 1928. urtean franko behim betikoz egonkortu zen. Baina 29ko krakak herrialde honen egoera ekonomikoa ahuldu zuen, finantza sistemak zatitu ziren, merkantzia stock-ak pilatu egin ziren, prezioak merketu egin ziren eta langabezi tasak igo egin ziren.  Alemania: Alemania hondamendian amildu zen. Gerra kalteak ordaintzera derrigortuta zegoen eta , hori zela eta, berrindartzeko aukera gutxi izan zuen. Garairik txarrena 1923. urtean izan zen. Alemaniak gerra kalteak ordaintzera utzi zion, Frantziak gogor erantzun eta Rhureko eskualde industrial aberatsa inbaditu zuen. Horrek hiperinflazioa ekarri zuen. Dibisak balioa galdu zuen eta ekonomia erabat kolapsatu zen. Egoera hori konpontzeko Estatu Batuak Dawes plana aukeratu zuten, plan horri Ester markoa egonkortu zen. Alemaniak gerra klateak ordaintzen jarraitu zuen eta finantza zirkuitu bat Portu zen.  1926. urtean, Alemaniak ekonomia berpizteko pixkanaka Reichmark dibisa berria atera zuen. Baina 1929-an, Alemanian ere izugarrizko beherakada egon zen ekonomian burtsako Irak-a gaitik. Estatu Batuak: Europan kapital asko sartzen zuen, bereziki Alemanian, lehen mundu gerra ondoren. Eta halako pizgarriak bertan izanda, nekez joango nahi izaten zuten europarrek atzerrira. Artean abertzaletasun ekonomikoa indarrean zegoen. 1922an mugetako zergak ikaragarri gogortu ziren, baina ez zitzaien komeni horiek mantentzea mundu mailako mailegu emaile izanik. Zergak zirela eta, herrialde sordunek gero eta diru gutxiago zuten estatubatuei zorral eta interesak ordaintzeko. 1927.urteko Munduko Konferentzia Ekonomikoan, protekzionismoa murriztea eta merkataritza ezarritako muga kuantitatiboak deuseztatzea erabaki zuten. Baina ezarritako mugek superprodukzio arazoak ekarri zituzten. Krak-aren ondorioz, Estatu Batuek depresio ekonomiko larrian bici izan zuten eta une latzena 1933.an izan zen. Krisiari erantzuteko, herrialde guztiak Estatu Batuak proposatutako New Deal aplikatu zuten, hau da, neurri interbentzonistak. Horrela estatuak ekonomian parte hartzen du.Lehen neurria dolarraren debaluazioa izan zen; gero nekazaritzan, nekazarien errenta berreskuratzeko proposamena aurkeztu zuten; eta industriari: arrazionalizaziorako ekimenak, diru laguntzak, asteko lan orduak gutxitzeko legeak, gutxiengo soldata eta herri lanen programa.

google

google

9. unitate. Gerra arteko ekonomia

34. dokumentua                                                                                    223 or. 

 

                                   KRISIA LEHERTU 

Testua hau narratiboa da eta 3. pertsonan kontatzen digu J. Galbraith-ek. 29ko Irak-a gaitik idatzi zuen 1976. urtean. Idazleari dagokionez ez dakigu ezer. 

1926tik 1929ra burtsaren gorakadaren eta egiazko jarduera ekonomikoaren arteko desfasea gero eta nabarmenagoa zen, eta azkenean, hondamendia iritis zen. 

Gobernuak eta bankuak kredituak sustatu zituzten, eta ondorioz, epe laburreko kapitalen gainugaritasuna sortu zen eta espekulazioak asko egin zuen gora. Lehen inbertsio produktiboetarako erabiltzen zen dirua kredituetarako erabiltzen hasi zen. 

Dibisa arduradunenerantzuna berandu iritis zen, eta ezin izan zuten espekulazia gelditu. New Cork-eko burtsak gorako joera hartu zuen eta balioen salmenta igo egin zen.Burtsaren hondamendiaren ondorio bat finantza sistemak zatikatzea izan zen. Hainbat enpresa komertzial eta industrial hondamendira eraman zituen. Stockak pilatu ziren eta prezioak asko merketu ziren. Ondorioz, langabezi tasak igo egin ziren. 

Krisiari aurre egiteko, neurri batzuk hartu behar ziren: política deflazionista(dirua ateratzea bere balioa mantentzeko) eta protekzionismo ekonomikoak ( kanpoko produktuei zergak ezartzea, horrela garestitu egiten dira eta jendeak Erico produktuak erosivo ditu). 

Krisiaren erantzuna, Estatu Batuak proposatutako New Deal izan zen. Neurri interbentzionistak hartu behar zirlea bultzatu zuen, hau da, estatuak ekonomian parte hartu behar zuela uste zuen.